Açık Erişim Hakkında

 

ADÜ Açık EriÅŸim Sistemi Sunumu

 

AÇIK ERİŞİM NEDÄ°R?

Açık EriÅŸim, 2001 yılında yayımlanan BudapeÅŸte Açık EriÅŸim Ä°nisiyatifi bildirisinde “Bilimsel literatürün Ä°nternet aracılığıyla finansal, yasal ve teknik bariyerler olmaksızın, eriÅŸilebilir, okunabilir, kaydedilebilir, kopyalanabilir, yazdırılabilir, taranabilir, dizinlenebilir, tam metne baÄŸlantı verilebilir, yazılıma veri olarak aktarılabilir ve her türlü yasal amaç için kullanılabilir biçimde kamuya ücretsiz açık olması.” biçiminde tanımlanmıştır.

“Açık eriÅŸim” kamuya açık Internet aracılığıyla bilimsel literatüre ücretsiz olarak eriÅŸilebilmesi ve bu literatürün çeÅŸitli amaçlarla (arama, okuma, indirme, kopyalama, dağıtma, bastırma, baÄŸlantı verme, dizinleme, veri madenlemesi, vb. gibi) finansal, yasal ve teknik engeller olmaksızın kullanılabilmesidir.

Açık araÅŸtırma sonuçlarının tüm araÅŸtırmacı kitlesine çevrimiçi olarak ücretsiz saÄŸlanmasıdır.

 

AÇIK ARŞİV’DE NELER DEPOLANIR?

Adnan Menderes Üniversitesi öÄŸretim üye ve yardımcılarının uluslararası dizinlerde yer alan bilimsel dergilerde yayınlanmış veya yayınlanabilir kararı verilmiÅŸ çalışmaları, bildirileri, proje metinleri, konferans metinleri, raporları, ders notları, kitaplarda yer almış bölümleri ve tezlerin elektronik kopyaları, basılı olanların ise bibliyografik bilgileri, fotoÄŸraf, harita, veri setleri, ses ve video dosyaları, vb. gibi arÅŸiv niteliÄŸi taşıyan içerik yer alır.

TÜRKÄ°YE’DE AÇIK ERİŞİM ÇALIÅžMALARI

 8-9 Kasım 2012 tarihlerinde Hacettepe Üniversitesi Kongre Merkezinde yapılan Ulusal Açık EriÅŸim Çalıştayına çeÅŸitli üniversitelerden, kamu kuruluÅŸlarından, mesleki derneklerden ve yayıncılık sektöründen 200 civarında delege katılmıştır. Kamu kaynaklarıyla desteklenen bilimsel yayınlara ve bu yayınlara ait verilere herkesin serbestçe (ücretsiz) eriÅŸebilmesi, bu yayınların ve verilerin kurumsal arÅŸivler veya konu arÅŸivleri aracılığıyla eriÅŸime açılması, bunun için gereken politika, strateji ve mevzuatı ve açık eriÅŸim alt yapısını tartışmak amacıyla bir araya gelen delegeler aÅŸağıdaki bildirgeyi yayınlamışlardır:

• Kamu kaynaklarıyla desteklenen bilimsel yayınlara ve bu yayınlara ait verilere herkes eriÅŸebilmelidir.
• Bu yayınların ve verilerin standartlara ve birlikte çalışabilirlik ilkelerine uygun açık eriÅŸimli kurumsal arÅŸivler ya da konu arÅŸivlerinde depolanması zorunlu olmalıdır.
• Bilimsel dergilerde yayımlanan ve bundan sonra yayımlanacak olan Türkiye adresli tüm bilimsel makaleler, AB ve kamu fonlarıyla desteklenen proje raporları, tezler ve açık ders malzemeleri açık eriÅŸimli bir ulusal arÅŸiv aracılığıyla hizmete sunulmalıdır.
• Kurumsal arÅŸivlerde depolanan bilimsel yayınların ve verilerin herkesin eriÅŸimine açılması için gereken e-alt yapı kurulmalı ve ilgili platformlar geliÅŸtirilmelidir.
• Türkiye’de e-bilim, e-alt yapı, açık eriÅŸim ve kurumsal arÅŸivlerle ilgili politika, strateji ve mevzuat geliÅŸtirilmeli, Avrupa Açık EriÅŸim Alt Yapısıyla bütünleÅŸme çabaları hızlandırılmalıdır.
• Açık eriÅŸim ve kurumsal arÅŸivlerle ilgili politika ve strateji geliÅŸtirilmesi üniversitelerin, YÖK’ün, TÜBÄ°TAK’ın ve Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (BTYK) aracılığıyla hükümetin gündemine girmeli ve ilgili yasa ve yönetmelikler TBMM tarafından çıkarılmalıdır.
• Kurumsal arÅŸivler bilimsel iletiÅŸim, e-bilim ve e-alt yapının ayrılmaz bir bileÅŸeni olmalıdır.
• Açık eriÅŸim kamu kaynaklarından ve Avrupa BirliÄŸi araÅŸtırma desteÄŸinden yararlanmanın bir ön koÅŸulu olmalıdır.
• Kamu kaynaklarıyla desteklenen araÅŸtırmalardan üretilen yayın ve verilerin düzenlenmesi, eriÅŸime açılması ve uzun dönemli korunması için proje önerilerinde bir veri yönetim planı sunulmalıdır.
• Kamu kaynaklarıyla desteklenen araÅŸtırmalardan üretilen verileri ve bilimsel çıktıları iÅŸlemek, düzenlemek, açık eriÅŸimli kurumsal arÅŸivler yoluyla eriÅŸime açmak ve korumak için üniversitelerde bilgi yöneticisi, veri küratörü ve veri bilimci yetiÅŸtiren kapsamlı eÄŸitim programları açılmalı, mevcut programlar desteklenmelidir.
• Açık eriÅŸim ve kurumsal arÅŸivlerle ilgili farkındalık artırılmalı, bunun için araÅŸtırma desteÄŸi saÄŸlayan kamu kurumları ve özel kuruluÅŸlar, araÅŸtırmacılar, yayıncılar, bilgi yöneticileri ve kullanıcılar bilgilendirilmelidir.

 

AÇIK ERİŞİMÄ°N KURUMSAL FAYDALARI

• Web’deki varlığı belirginleÅŸtirir ve görünürlüÄŸü arttırır
•  Bilimsel çıktıların tek bir platformdan paylaşımını saÄŸlar
•  Bilimsel iÅŸbirliÄŸini geliÅŸtirir.
•  AraÅŸtırma sonuçlarının etkisini arttırır ve kurumsal etki alanını geniÅŸletir
•  Bilimsel performans ölçümünü ve yönetimini kolaylaÅŸtırır
•  AraÅŸtırma aktivitelerinin paylaÅŸacağı bir vitrin ve stratejik bir pazarlama aracı sunar

 

TELÄ°F HAKLARI

Eser sahipleri hangi eserlerinin arÅŸivleneceÄŸine kendileri karar vererek eserlerinin elektronik ortama aktarılma iÅŸlemlerini doÄŸrudan kendileri yerine getirebilirler. Buna göre yazarlar, arÅŸivde yer alacak ve daha önce bir baÅŸka yerde yayınlanmış çalışmalarını önceki yayınlandığı ortamda bulunduÄŸu biçimle olduÄŸu gibi kopyalayarak arÅŸivlemedikleri sürece ulusal ya da uluslararası telif hakları yasasını ihlal etmiÅŸ olmayacaklardır. Ancak yayınevleri ile yaptıkları sözleÅŸmede kurumsal arÅŸiv politikası olan açık eriÅŸim ilkelerini benimsemeyen bir yayınevi ile anlaÅŸma imzalanması durumunda söz konusu eserler arÅŸivlenemezler. Bununla beraber, yurt dışında açık eriÅŸim hareketini destekleyen yayınevlerinin sayısı her geçen gün atış göstermektedir. Bu konuda dünyadaki yayınevlerinin telif haklarına yönelik politikalarına eriÅŸmek için “Sherpa7Roemo Publisher Copyright Policies” web sayfasına bakılabilir. 
 

 

2003 yılında kabul edilen Berlin Bildirgesi ilkelerini kabul eden Kurumumuz, bünyesindeki bilimsel bilgilere sınırsız eriÅŸimi desteklemektedir. Bu durumda bilimsel çalışmaların elektronik kopyalarının yazarlarının iradesi ile arÅŸivlenmesi yasaldır. Ancak, arÅŸivimizde yer alan tüm bilgilerin kaynağı gösterilerek yararlanılabilir. Öte yandan, araÅŸtırıcı yazarlarımız açık eriÅŸime sundukları çalışmalarının izinsiz kopyalanacağını düÅŸünerek bilginin ancak herkesçe paylaşılması halinde geliÅŸebileceÄŸi ilkesini göz ardı etmemelidir.